The New York Times

The mountains near the village of Limni, on the island of Evia, were in flames on Tuesday.
The New York Times – Michael Pappas


Mitos, the ongoing series by Greek photographer Michael Pappas, is a compelling ethnographic tribute to the time-honored customs of his homeland.

─── Josh Bright, June 24, 2021

The medium-format portraits depict Pappas’ compatriots adorned in traditional garb and set against a diversity of eye-catching backdrops. Invariably characterized by rich colors, textures, and dexterous use of light, they possess a painting-like quality that befits the socio-historical subject matter and arrests and intrigues with striking immediacy.


OCTOBER 3, 2016.
In Aitoliko, a small Greek island, a man takes a solemn ride past onlookers on the feast day of St. Agatha, patron saint of, among others, bakers, nurses, breast cancer patients, and victims of torture.

This photo was submitted to Your Shot, our photo community on Instagram.
Follow us on Instagram at @natgeoyourshot or visit us at for the latest submissions and news about the community.


VICE / United States

Photos of Greek Christians Crawling to Pray on the Island of Tinos.
Every August, pilgrims literally crawl to a holy icon of Virgin Mary that is believed to have healing powers.
By Michael Pappas,
August 18, 2015.

word: Melpomeni Maragkidou.
Every August 15, Orthodox Christians from all over the world crawl to the church of Our Lady of Tinos in Greece. Yes, you read right: As soon as they disembark the boat at the port of the island of Tinos, many believers fall on their knees and begin the difficult journey to the church. Their aim is to touch the holy icon of Virgin Mary, which can be found inside and is believed to have healing powers.
The icon is believed to be the handiwork of Saint Luke. According to legend, its whereabouts had been unknown until the first day of the creation of the modern Greek state. That’s when the Virgin Mary visited Saint Pelagia (just a simple nun at the time) and revealed where the icon had been buried. Our Lady of Tinos was consequently declared the patron saint of Greece and a nationwide fund collection was carried out for the building of a church to house it. The first pilgrimage took place in 1823 and since then it constitutes the biggest Greek Orthodox pilgrimage.

This year, I decided to visit Tinos and experience the pilgrimage myself. I’d heard descriptions of what went down on the island but had an inkling others exaggerated the events. I was wrong. As soon as I got off the boat, I was surrounded by old women staggering up the hill that leads to the Church on their knees.
Believers usually offer the Saint a promise, as well as valuables, in the hope that their prayers will be answered. Often you’ll hear prayers for good health or miraculous recoveries, but some can be as prosaic as good exam results.

The pilgrimage has been criticized for being a source of big business for the island and the church’s website does little to reject that notion: “Our Lady of Tinos operates as a public corporation, under the supervision of the Ministry of National Education and Religious Affairs… Yearly costs are reviewed and approved by the Greek Court while the budget and accounts are submitted for review and approval to the Ministries of Education and Finance.”
Politicians frequently make the annual trip too and this year was no different. President of the Hellenic Republic Prokopis Pavlopoulos and the Minister of National Defence Panos Kamenos both made an appearance this year. But no, they did not crawl.




Μαρία Κοραχάη

Ο Μιχάλης Παππάς από μωρό πήγαινε σε πανηγύρια. Θυμάται να φεύγει πάντα ξημερώματα. Βασικά, δεν θυμάται να φεύγει. Κάθε φορά ερχόταν η ώρα που οι γονείς του ένωναν δύο καρέκλες για να κοιμηθεί και την επομένη ξυπνούσε στο κρεβάτι του. Μεγάλωσε στο χωριό Κήρινθος στη βόρεια Εύβοια, σε μια οικογένεια όπου άκουγε συνέχεια ιστορίες με θαύματα. Πήγαινε στο Κατηχητικό, ήταν παπαδάκι και κάτω από το μαξιλάρι του είχε εικόνες αγίων. Όταν διάβασε Καζαντζάκη, όπως λέει ο ίδιος, κάτι άλλαξε μέσα του.

Σήμερα φωτογραφίζει πανηγύρια και άλλες εθιμοτυπικές τελετές σε όλη την Ελλάδα. Οι εικόνες του δεν είναι ντοκουμέντα. Τα έθιμα είναι για τον ίδιο μια αφορμή, η πρώτη ύλη για να δημιουργήσει συνθέσεις. Απ’ τα πορτρέτα του ξεπηδούν όλα τα πολύτιμα μυθοπλαστικά υλικά της παιδικής του ηλικίας: φωτιές, λουλούδια και ιδρώτας. Σύγχρονοι Ζορμπάδες και η αιώνια μορφή της μάνας. Όλη η ελληνική λαογραφία. Ο πανταχού παρών σουρεαλισμός. Η μυρωδιά, η γεύση και η ευφορία της ελληνικής επαρχίας. Του ζητήσαμε να συνθέσει το δικό του πορτρέτο.

Πώς αρχίσατε να φωτογραφίζετε;
Είχα πάρει μια αναλογική μηχανή από έναν φίλο και χανόμουν στους κάμπους, για να φωτογραφίζω τοπία. Στο χωριό έλεγαν ότι κάτι ύποπτο κάνω, ότι έχω παράνομες δουλειές. Μια μέρα φτάνω σε μια αποξηραμένη λίμνη, σε ένα φοβερό μέρος, όπου εκείνη την ώρα έδυε ο ήλιος. Στήνω το τρίποδο και πάω να κάνω ένα αυτοπορτρέτο. Δεν μου άρεσε όμως η εικόνα μου με ρούχα. Αποφασίζω να γδυθώ. Εκείνη τη στιγμή, ακούω κουδούνες και βλέπω έναν τσοπάνη να έρχεται. Δεν πρόλαβα να ντυθώ. Την επόμενη μέρα είχε πει σε όλο το χωριό ότι κυκλοφορώ γυμνός στους κάμπους. Ακόμα και η μάνα μου έλεγε ότι τρελάθηκα. Δεν είχα σε ποιον να πω τις σκέψεις μου. Σήμερα αναγνωρίζω ότι αυτό ίσως μου έδωσε και κάτι από τη δύναμη που έχω τώρα. Όλοι οι φίλοι μου ήταν τσοπάνηδες, ψαράδες, χτίστες και αγρότες. Επίσης, δεν είχα επαφή με βιβλία, ταινίες, τίποτα. Το πρώτο εξωσχολικό βιβλίο που έπεσε στα χέρια μου ήταν το «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά». Το διάβασα δέκα φορές, γιατί νόμιζα ότι δεν είχε άλλο βιβλίο ο Καζαντζάκης. Κάθε φορά που τελείωνε, έκλαιγα. Κάποια στιγμή αποφάσισα να ψάξω αν έχει γράψει κι άλλα…

Πώς αποφασίσατε να το κάνετε επάγγελμα;
Ήμουν στην Αθήνα και δούλευα στην ασφάλεια του αεροδρομίου. Έπαιρνα καλά χρήματα, είχα και μια σχέση, τα είχα όλα σε κουτάκια, και η μάνα μου ήταν χαρούμενη. Μέχρι που πέθανε ο πατέρας μου ξαφνικά, από καρδιά. Δεν μου είχε γεννηθεί μεγαλύτερος πόνος. Τότε μου γύρισε μια βίδα. Σκέφτηκα ότι δεν θέλω να συμβιβάζομαι και ότι θα κάνω το όνειρό μου. Την επόμενη μέρα παρέδωσα την κάρτα μου στη δουλειά και γράφτηκα σε σχολή φωτογραφίας.

Τι σας οδήγησε στα έθιμα;
Έφτιαξα το πορτφόλιό μου για τη σχολή με φωτογραφίες από έθιμα του χωριού μου και του διπλανού χωριού. Μπαίνοντας στα πανηγύρια, είδα ότι μπορώ και να βγάλω δυνατές εικόνες και να περνάω καλά. Έτσι ξεκίνησα να ταξιδεύω από τη Φλώρινα μέχρι το Καστελλόριζο και να φωτογραφίζω έθιμα. Τελικά κόλλησα. Βλέπω τους ανθρώπους που συναντώ σαν ήρωες. Φωτογραφίζω όποιον γίνεται αφορμή να δημιουργηθεί στο κεφάλι μου μια ιστορία. Ποιος ξέρει, μπορεί να ψάχνω και τον πατέρα μου, έναν τύπο δουλευταρά, με χαρακωμένο πρόσωπο και δυνατά χέρια, που τρελαινόταν όταν με έβλεπε να κάθομαι στον υπολογιστή. Μου έλεγε: «Έχεις δει τον ήλιο που πέφτει απ’ την άλλη πλευρά; Τι κάνεις εδώ;». Μπορεί όλες αυτές οι μορφές να συγγενεύουν με την πατρική εικόνα.

Τελευταίες «πινελιές» στις ετοιμασίες για το έθιμο των Κουδουνάτων, στην Απείρανθο Νάξου.

Με έναν τρόπο όλοι έτσι προχωράμε. Όταν βλέπω έθιμα, μου περνάει απ’ το μυαλό ότι αυτά δεν είναι γεννήματα του τώρα, μας τα έχουν περάσει παππούδες και προπαππούδες. Δεν εννοώ μόνο τα τελετουργικά. Όποιος συμμετέχει αληθινά σε μια τέτοια γιορτή –και φαίνεται στο πρόσωπό του αν πραγματικά συμμετέχει– κάνει πράγματα που ξαφνιάζουν και τον ίδιο. Πού τα έχει δει; Τα έχει κάνει ο πατέρας του κι ο παππούς του.

Νιώθω κάτι πολύ δυνατό όταν βρίσκομαι σε ένα γλέντι, μέσα σ’ όλη αυτή την ευφορία. Αυτή είναι, πιστεύω, μια πιο φυσιολογική ανθρώπινη κατάσταση. Έτσι ζω. Δεν υπάρχει μήνας που να μην έχει πανηγύρια, κι έτσι είμαι συνέχεια μέσα σε αυτά.

Πώς προσεγγίζετε ως φωτογράφος τέτοιους κλειστούς κύκλους, όπως είναι τα πανηγύρια στην επαρχία;
Όταν πηγαίνω σε ένα μέρος, πρώτα απ’ όλα έχω περιέργεια να το δω ως άνθρωπος και μετά ως φωτογράφος. Πολλές φορές, πριν σηκώσω τη μηχανή, έχω μείνει δυο τρεις μέρες και έχω γνωριστεί με τους ντόπιους. Έχω κουβαλήσει καφάσια, έχω στήσει τραπέζια και έχω πιει κρασί μαζί τους. Αν πας και ξεκινήσεις να «πυροβολείς» με τη μηχανή, το μέρος θα σε αποβάλει. Πηγαίνεις ως άνθρωπος, απλώς ξέρεις ότι έχεις ένα κλειδί στο χέρι σου, τη φωτογραφία, κι αυτό το κλειδί, αν το διαχειριστείς σωστά, μπορεί και να σε βοηθήσει να σου ανοιχτούν πόρτες και άνθρωποι.

Σε κάθε περίπτωση, δεν έχω ακριβές σχέδιο. Αφήνω το κάθε ταξίδι να με οδηγήσει. Μερικές φορές, δεν ξέρω καν πόσο και πού θα μείνω. Στην πρώτη μου «αποστολή» στην Ξάνθη, δεν υπολόγισα καλά τα έξοδα για τα διόδια και τη βενζίνη και κατέληξα να κοιμάμαι για μία ολόκληρη εβδομάδα στο αυτοκίνητό μου. Ξύπναγα το πρωί και λουζόμουν με μπουκάλια με νερό. Σε γενικές γραμμές, όμως, είναι συγκινητικό αυτό που συναντάς στην επαρχία. Αμέτρητες φορές με έχουν κοιμίσει στα σπίτια τους, με έχουν ταΐσει, μου έχουν δώσει μέχρι και τα αυτοκίνητά τους.

Υπάρχουν «ιερές» στιγμές που δεν μπορείτε να σηκώσετε τη μηχανή;
Πολλές. Για παράδειγμα, Μεγάλη Παρασκευή στην Όλυμπο Καρπάθου έχουν κρεμάσει φωτογραφίες των νεκρών τους στον επιτάφιο και μας έχουν πει ότι θα έρθουν οι συγγενείς τους να «τους κλάψουν». Όταν ξεκίνησαν οι φωνές και τα κλάματα, δεν μπορούσα να σηκώσω τη μηχανή. Αυτός είναι και ένας λόγος που δεν φωτογραφίζω τους πρόσφυγες.

Στις 6 Νοεμβρίου εγκαινιάζεται στο Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού η έκθεση του Μιχάλη Παππά «Ήθος. Εικόνες από μιαν άλλη Ελλάδα», από ελληνικά παραδοσιακά δρώμενα.



Φωτογραφίζοντας έθιμα και
πανηγύρια της Ελλάδας.

Ο φωτογράφος Μιχάλης Παππάς που ταξιδεύει και φωτογραφίζει παραδοσιακά δρώμενα σε κάθε γωνιά της χώρας, παρουσιάζει στο μέρος της δουλειάς του και μιλάει για τα πρότυπα και τα βιώματά του αλλά και τη σημασία της φωτογραφίας στην εποχή των smartphones

Βασίλης Καψάσκης

Ο Μιχάλης Παππάς γεννήθηκε στο χωριό Κήρινθος της Βόρειας Εύβοιας όπου και μεγάλωσε. Ξεκίνησε ως αυτοδίδακτος φωτογράφος πριν αποφασίσει να μπει σε σχολή φωτογραφίας.

Του αρέσει να φωτογραφίζει έθιμα, πανηγύρια, παραδοσιακές γιορτές και κάθε είδους δρώμενα -κυρίως θρησκευτικού χαρακτήρα- σε όλη την Ελλάδα.

Το φωτογραφικό του στυλ θυμίζει κάτι μεταξύ φωτορεπορτάζ και ντοκιμαντέρ, με το ανθρωποκεντρικό στοιχείο πάντα στο επίκεντρο.

Φωτογραφίες του έχουν δημοσιευτεί σε πολλά ΜΜΕ του εξωτερικού, ενώ τον περασμένο Οκτώβριο μία δική του λήψη επιλέχθηκε ως «φωτογραφία της ημέρας» από το National Geographic.

Μπαίνοντας σε αυτόν τον κόσμο όμως είδα πολλές γνώριμες εικόνες. Μου ήρθαν αναμνήσεις απ’ όταν ήμουν παιδί. Αυτά τα είχα ξαναζήσει. Πλέον φωτογραφίζω με την καρδιά μου. Αφήνω την καρδιά μου να «φωνάζει». Δεν με νοιάζει καμία γεωμετρία, καμία αποφασιστική στιγμή.

Στη συνέντευξη που ακολουθεί παρουσιάζει μέρος της δουλειάς του και μιλάει για τα πρότυπά του, τις επιρροές του, τα θέματα που του αρέσει να φωτογραφίζει και απαντά στο αν τα social media και τα smartphones αλλοιώνουν την τέχνη της φωτογραφίας. 

— Πες μας λίγα πράγματα για εσένα. Πότε ξεκίνησες να ασχολείσαι με τη φωτογραφία; Τι κάνεις αυτή την περίοδο;

Αυτή τη στιγμή κοιτάζω που αξίζει να πάω να φωτογραφίσω τον 15 Αύγουστο (σε συνεργασία πάντα με την Blue Star Ferries που μου χορηγεί τα ταξίδια στους προορισμούς της). Επίσης, προετοιμάζομαι για την έκθεση «Ήθος. Εικόνες από μια άλλη Ελλάδα» που εγκαινιάζεται τον ερχόμενο Νοέμβριο στο Μουσείο Μπενάκη Ελληνικού Πολιτισμού.

Όλα, όμως, ξεκίνησαν το 2010 όταν μπήκα στην σχολή φωτογραφίας. Τότε «γεννήθηκα» φωτογραφικά. Θέλω να πω ένα μεγάλο ευχαριστώ στους δασκάλους μου στην ακαδημία της Leica στην Αθήνα. Μου άνοιξαν το μυαλό και τα μάτια, μου έδειξαν τον δρόμο. Θυμάμαι που έλεγα ότι δεν θέλω να πάω σε σχολή φωτογραφίας για να μην μου αλλάξουν το μυαλό. Νόμιζα ότι ήξερα.

Πριν πάω στη σχολή και για 10 χρόνια ήμουν αυτοδίδακτος. Την πρώτη μου συμβουλή όμως την έχω πάρει από τον πατέρα μου.
Όταν ξεκίνησα να παιδεύομαι με την φωτογραφία και με έβλεπε να αγχώνομαι συνήθιζε να μου λέει: «να φωτογραφίζεις ότι σου αρέσει και όπως σου αρέσει. Αν αρέσει σ’ εσένα θα αρέσει σ’ όλους».

— Ποιους φωτογράφους θεωρείς ως πρότυπά σου και με ποιο τρόπο σε έχουν επηρεάσει μέχρι σήμερα;

Τον Νίκο Οικονομοπουλο, τη Vivian Maier και την Diane Arbus. Δουλειά του Νίκου Οικονομόπουλου είδα για πρώτη φορά στην «Ιστορία Φωτογραφίας» που είχα μάθημα στη σχολή. Κατάλαβα αμέσως πόση δύναμη μπορεί να έχει μια φωτογραφία. Ήθελα να κάνω αυτό ακριβώς. Οπτική ποίηση. Οι ορατές πληροφορίες στην υπηρεσία της οπτικής ποίησης. Μελέτησα τη δουλειά του και την μελετάω ακόμα. Τι είδους μηχανές και τι φακούς χρησιμοποιεί, σε ποια μέρη έχει πάει για να φωτογραφίσει, τη θεματολογία του και τη σύνθεση των κάδρων του. Προσπάθησα να τον αντιγράψω.

Ένας από τους ελάχιστους δρόμους που μπορεί να σε οδηγήσει σε κάποιο αποτέλεσμα είναι το να βρεις να λατρέψεις κάποιον φωτογράφο και να προσπαθήσεις να τον αντιγράψεις όσο πιο πιστά γίνεται. Δεν θα τα καταφέρεις ποτέ. Εκεί ακριβώς που δεν θα τα καταφέρνεις, ξεκινάει το δικό σου έργο. Θεωρώ απαραίτητο να διανύσεις αυτόν τον δρόμο. Βρες τον αγαπημένο σου φωτογράφο και αντέγραψέ τον.

Η Vivian Maier και η Diane Arbus με επηρέασαν περισσότερο με τον τρόπο ζωής τους καθώς και με τη στάση και το σκεπτικό τους απέναντι στη φωτογραφία.

— Κατά την ταπεινή μου άποψη, το φωτογραφικό σου στυλ θυμίζει κάτι μεταξύ φωτορεπορτάζ και ντοκιμαντέρ, με το ανθρωποκεντρικό στοιχείο πάντα στο επίκεντρο. Πώς επιλέγεις τα θέματα με τα οποία καταπιάνεσαι και τι σου αρέσει να φωτογραφίζεις;

Τα θέματα καταπιάνομαι αφορούν κυρίως έθιμα. Όσο γίνεται περισσότερο θρησκευτικού περιεχομένου για να μπορώ να βγάζω ευκολότερα τις εμμονές μου.

Οι εμμονές είναι το μοναδικό πράγμα που λείπει από την ιστορία της φωτογραφίας και έπρεπε να επιλέξω μια θεματολογία η οποία θα με βοηθήσει να φέρω τις δικές μου εμμονές στην επιφάνεια.

Στην αρχή ήθελα να φωτογραφίσω όλο τον κόσμο. Δεν γίνεται όμως έτσι. Έπρεπε να γίνω πιο συγκεκριμένος. Όσο πιο συγκεκριμένος γινόμουν, τόσο πιο πολύ προκαλούσα το γενικό ενδιαφέρον.

Τα έθιμα είναι η αφορμή για να φωτογραφίσω. Θέμα μου θα έλεγα ότι είναι η ίδια η σύνθεση. Αν έχω σύνθεση, έχω τα πάντα. Είναι αυτή που κάνει τον κόσμο να ενδιαφερθεί για ένα φωτογραφικό θέμα Το ανάποδο δεν θα γίνει ποτέ. Και ο ίδιος ο Θεός να μου παρουσιαστεί, θα προσπαθήσω να συνθέσω για να τον φωτογραφίσω, δεν θα τον φωτογραφίσω έτσι απλά.

Άρα στην ουσία η θεματολογία μου, τα έθιμα, είναι η αφορμή για να συνθέσω και να βγάλω τις εμμονές μου. Οι εμμονές του κάθε φωτογράφου είναι αυτές που λείπουν από την ιστορία της φωτογραφίας και όχι η θεματολογία. Όλα έχουν φωτογραφηθεί και θα ξανά φωτογραφηθούν.

— Στη δουλειά σου αποτυπώνεις συχνά εικόνες μιας άλλης πλευράς της Ελλάδας, εκείνης που παραμένει κοντά στην παράδοση και τις ρίζες της. Γιατί σε ελκύουν τόσο; Έχει να κάνει με τις καταβολές σου ή τις αναμνήσεις σου ως παιδί;

Αυτά τα ερωτήματα άρχισαν να απασχολούν και μένα τον τελευταίο καιρό. Δεν έχω συγκεκριμένη απάντηση αλλά σίγουρα έχω βιώματα από έθιμα και πανηγύρια. Έχει τύχει να μαζέψω από κάτω τα σκορπισμένα πεντοχίλιαρα που πετούσαν αυτοί που χόρευαν και τα έχω πάει στη φούστα της τραγουδιστριας. Στο τέλος μου έδωσε κι εμένα μερικά. Το έκανα και σε άλλο πανηγύρι αλλά εκείνη η τραγουδίστρια δεν μου έδωσε τίποτα (γέλια). Έχω φύγει άπειρες φορές ξημερώματα από πανηγύρια, μισοκοιμισμένος στην αγκαλιά των γονιών μου.

Μεγάλωσα σε μια οικογένεια γεμάτη από ιστορίες με θαύματα. Διάβαζα βίους Αγίων. Κάτω από το μαξιλάρι μου είχα εικόνες, ήμουν παπαδοπαίδι στην εκκλησία του χωριού και δεν έχανα κατηχητικό. Αργότερα έπεσε στα χέρια μου ο Καζαντζάκης. Άλλες ιστορίες ζωντάνεψαν τότε μπροστά μου.

Όταν ήμουν στην σχολή σκέφτηκα εντελώς πονηρά να μαζέψω εικόνες για το πορτοφόλιο μου από διάφορα ήθη κι έθιμα, μιας που γίνονται και πολλά στη βόρεια Εύβοια, τα οποία μου ήταν και εύκολα προσβάσιμα. Μπαίνοντας σε αυτόν τον κόσμο όμως είδα πολλές γνώριμες εικόνες. Μου ήρθαν αναμνήσεις απ’ όταν ήμουν παιδί. Αυτά τα είχα ξαναζήσει.

Πλέον φωτογραφίζω με την καρδιά μου. Αφήνω την καρδιά μου να «φωνάζει». Δεν με νοιάζει καμία γεωμετρία, καμία αποφασιστική στιγμή. Όταν καταφέρω να μη με νοιάζει ούτε η σύνθεση, ούτε το να αρέσουν οι φωτογραφίες μου θα ανέβω επίπεδο.

— Τι εξοπλισμό χρησιμοποιείς και με ποιες κάμερες έχουν τραβηχτεί οι φωτογραφίες που βλέπουμε;

Χρησιμοποιώ εξοπλισμό της Canon. Δύο σώματα full frame. Την Canon 6D κατά κύριο λόγο και σαν δεύτερο σώμα την Canon 5d Mark II με ευρυγώνιους φακούς στα 20mm και 24mm.

Από τις φωτογραφιες που βλέπουμε μόνο δύο είναι από τις παλιές όταν χρησιμοποιούσα μια Sony και είναι με 35mm φακό. Οι περισσότερες είναι με τις Canon με 20mm και 24mm φακό.

Κάποια στιγμή η Leica Γερμανίας μου έστειλε εξοπλισμό για να φωτογραφίσω έθιμα, έτσι μερικές είναι και με την Leica Q με τον 28mm φακό της. Πολλές από τις φωτογραφίες αυτές είναι δημοσιευμένες στο National Geographic, στο αμερικανικό Vice και σε πολλά άλλα ΜΜΕ στο εξωτερικό.

Δεν τρελαίνομαι με τον εξοπλισμό απλά τον χρειάζομαι τόσο όσο να παίρνω το αποτέλεσμα που έχω φανταστεί και να είμαι ταυτόχρονα ευέλικτος. Ποτέ δεν είχα τον εξοπλισμό που θα ήθελα. Σημασία έχει να «γράψω» και όχι με τι θα το κάνω αυτό. Και ο Καζαντζάκης δεν με νοιάζει αν έγραφε με κάρβουνο ή με στυλό Parker. Δεν είναι ο εξοπλισμός που θα με κάνει καλύτερο αλλά το μάτι· γι’ αυτό προτιμώ να επενδύω σε βιβλία, ταινίες, φωτογραφικά βιβλία, ταξίδια, παρά σε εξοπλισμό.

Όταν ακούω να μου λένε για εξοπλισμό ξέρω ότι έχω να κάνω με ανθρώπους που είναι σε αρχικό στάδιο και νομίζουν ότι τους φταίει αυτό που δεν έχουν καλό αποτέλεσμα. Όταν ακούω να μιλάνε για λεφτά ξέρω ότι έχω να κάνω με επαγγελματίες και όταν ακούω να μιλάνε για φως-σύνθεση κάθομαι γιατί ξέρω ότι έχω να κάνω με πραγματικό φωτογράφο.

— Τα σόσιαλ μίντια και τα smartphones έχουν αλλοιώσει ή ευνοήσει την τέχνη της φωτογραφίας; Υπό την έννοια ότι «βομβαρδιζόμαστε» καθημερινά με χιλιάδες εικόνες…

Αυτές οι χιλιάδες εικόνες δεν είναι φωτογραφία, είναι αχταρμάς. Ο κόσμος είναι οπτικά αναλφάβητος. Αντί να οργανώσει το χάος που βρίσκεται μπροστά του, σηκώνει απλά το κινητό ή την κάμερα και πατάει το κλικ.

Φωτογραφία για μένα είναι περιεχόμενο και το «ντύσιμο» αυτού με την κατάλληλη φόρμα. Πρέπει να ανακαλύψεις την τάξη κάτω απ την φαινομενική αταξία του κόσμου. Και ο κόσμος εκεί έξω είναι γεμάτος από τέτοιου είδους τάξη. Εμείς φταίμε αν δεν την βλέπουμε.

Μας δίνεται ένα μεγάλο όπλο που είναι οι τέσσερις πλευρές του κάδρου. Εκεί μέσα θα πρέπει να γεννηθεί ένας καινούριος κόσμος, φωτογραφημένος πλέον.  Ένας κόσμος που δεν θα μπορούσαμε να δούμε με γυμνό μάτι. Ποιος τα προσέχει αυτά; Πάλι καλά υπάρχουν δυνατοί φωτογράφοι στην Ελλάδα. Δεν μπορεί εμείς να είμαστε τόσο άτυχοι και αυτοί τόσο τυχεροί, κάτι κάνουν καλά.

Η φωτογραφία σαν τέχνη, και τι είναι τέχνη είναι μεγάλη κουβέντα, δεν έχει να φοβηθεί τίποτα. Αυτός ο «βομβαρδισμός» είναι κάτι άλλο, δεν είναι φωτογραφία. Προχωράω στον δρόμο και ακούω κόσμο να λέει “έβγαλα φωτογραφία και δεν μου αρέσει”. Δεν είναι τόσο απλό πράγμα να γεννήσεις κάτι καινούριο. Και πρόκειται, όντως, για γέννα.

— Πώς μπορεί κανείς να μάθει να βλέπει αυτό που οι άλλοι αγνοούν;

Θέλει δουλειά, πολύ δουλειά. Πιστεύω πολύ στη δουλειά. Το ταλέντο καλό είναι, αλλά από μόνο του δεν αρκεί. Τις περισσότερες φορές είναι αυτό που σε κρατάει από το να μη δουλέψεις αρκετά. Ίσα ίσα, αν έχεις ταλέντο πρέπει να δουλέψεις διπλά. Να μελετήσεις θεωρία και πρακτική πάνω στην φωτογραφία. Να φωτογραφίζεις συνέχεια. Να διαβάζεις λογοτεχνία. Να βλέπεις ταινίες. Να ταξιδεύεις. Να δεις αξιόλογη φωτογραφία.

Όλα αυτά πρέπει να τα κάνεις όσο πιο συχνά γίνεται. Αν κάποιος αφιερώνει 8 ώρες την μέρα για να τα κάνει αυτά και κάποιος άλλος 10 ώρες, τότε ο δεύτερος θα έχει καλύτερο αποτέλεσμα σε βάθος χρόνου.

Ο συνδυασμός αυτών, αλλά περισσότερο το να μπορέσεις να δεις από κοντά τη δουλειά αξιόλογων φωτογράφων είναι από τα βασικότερα.

Μελέτησε παλιούς φωτογράφους, δες τη δουλειά τους και δώσε στον εαυτό σου ένα διάστημα 6 μηνών. Θα δεις μετά ότι το αποτέλεσμα της δουλειάς σου θα έχει καλυτερέψει.

— Ποια είναι η πιο αγαπημένη φωτογραφία που έχεις τραβήξει μέχρι σήμερα και γιατί;

Θα αναφέρω -για να κάνω και τη διαφήμισή μου- τη φωτογραφία που ήταν τον περασμένο Οκτώβριο “φωτογραφία της ημέρας” στην ηλεκτρονική έκδοση του National Geographic και την είδαν εκατομμύρια μάτια σε όλο τον κόσμο.

Πραγματικά, όμως, η αγαπημένη μου είναι μια φωτογραφία που έχω βγάλει τον συχωρεμένο τον πατέρα μου και που ποτέ δεν έχω δημοσιεύσει.

Έχω καταφέρει να παντρέψω περιεχόμενο + φόρμα αλλά για εμένα η πιο αγαπημένη είναι αυτή που έχει και το πιο δυνατό περιεχόμενο, δηλαδή τον πατέρα μου, χωρίς καμία σύνθεση.

Σκέφτομαι ότι από τότε που ξεκίνησα είμαι σε ένα μόνιμο ψάξιμο. Το έχω πάρει απόφαση ότι δεν θα καταλήξω ποτέ, απλά πρέπει να συνεχίσω να δουλεύω.

— Εκτός από το φωτορεπορτάζ, ασχολείσαι και με φωτογραφήσεις γάμων και κοινωνικών εκδηλώσεων. Είναι κάτι που επιλέγεις αποκλειστικά για βιοποριστικούς λόγους ή το βλέπεις ως μέρος της δουλειάς σου και προσπαθείς να προσδώσεις το δικό σου ύφος;

Και τα δύο. Είναι ο μεγάλος μου χορηγός για να μπορώ να κάνω τα ταξίδια μουν και να φωτογραφίζω τα έθιμα ανά την Ελλάδα. Χωρίς αυτές τις φωτογραφήσεις δεν θα γινόταν. Απ την άλλη μεριά, όμως, ο γάμος είναι ένα έθιμο. Ένα έθιμο που σε κάθε τόπο γίνεται και με διαφορετικό τρόπο. Αλλιώς γίνεται στη Θράκη και στη Μακεδονία και αλλιώς στην Κρήτη ή την Κάρπαθο.

Τις ίδιες καταστάσεις που συναντώ στα ταξίδια μου, συναντώ και στους γάμους. Το ύφος που θα καταγράψω σ’ έναν γάμο είναι το ίδιο με αυτό που θα καλύψω κι ένα έθιμο. Μια ιστορία με αρχή, μέση και τέλος με ρεπορταζιακό και ντοκουμενταρίστικο στυλ. Είμαι ένας απλός παρατηρητής που τυχαίνει να έχει μια καλή φωτογραφική μηχανή και ξέρει να χειρίζεται το φως.

— Ποιες είναι οι μεγαλύτερες δυσκολίες για έναν φωτογράφο στις μέρες μας;

Να μπορεί να είναι οικονομικά ανεξάρτητος ώστε να δημιουργεί προσωπικό έργο. Ποτέ όμως οι συνθήκες δεν ήταν κατάλληλες.

Πότε δεν είχα τα λεφτά για να κάνω τα πρότζεκτ που σχεδίαζα, ποτέ δεν είχα τον φωτογραφικό εξοπλισμό που ήθελα, ποτέ δεν είχα τον χρόνο.

Σκέφτηκα τι θα ήθελα να φωτογραφήσω αν κάποιος μου πλήρωνε όλα τα έξοδα και αυτό έκανα. Δεν χρησιμοποιώ ποτέ καμία φθηνή δικαιολογία για τον εαυτό μου. Αν δεν κάνω κάτι, μόνο εγώ θα φταίω.


Greek TV



Athens Photo World

Ethos / Another side of Greece

Getty Images









Get news delivered to your inbox.
t: +30 6977 803 643

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in: Logo

You are commenting using your account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s